ROLA RODZINY W PRZYGOTOWANIU DZIECKA DO NAUKI CZYTANIA I PISANIA

Rozwój psychofizyczny większości dzieci rozpoczynających naukę szkolną mieści się w granicach normy dla wieku i jest w miarę harmonijny. Już od najmłodszych lat dzieci wykazują odmienne tempo rozwoju. Są wśród nich dzieci o rozwoju globalnie przyspieszonym, globalnie opóźnionym a także dzieci z tzw. fragmentarycznymi deficytami rozwojowymi – nazywane też dziećmi ryzyka dysleksji. Z dziećmi globalnie opóźnionymi oraz dziećmi  z pogranicza dysleksji powinno się na rok przed pójściem do szkoły intensywniej popracować, ponieważ powodzenie w nauce mają tylko te, które osiągnęły pełną dojrzałość szkolną.

          Psycholodzy od lat mówią, że różnice w przygotowaniu dzieci do szkoły nie wynikają tylko z różnic indywidualnych uwarunkowanych genetycznie, ale przede wszystkim z uwarunkowań genetycznych. Dowiedziono, że doświadczenia dziecka z pierwszych lat nauki w szkole mają poważny wpływ na przyszłość dziecka, a zwłaszcza na dalszy proces jego kształcenia. Doświadczenia pozytywne mobilizują i rozbudzają poznawczą ciekawość dziecka, zaś trudności mogą je nawet załamać.

Od września 2004r. „zerówka” stała się obowiązkowa dla wszystkich dzieci, jednak nie wszystkie z nich osiągnęły dojrzałość szkolną. Dlatego zadaniem rodziców jest umiejętne obserwowanie swoich pociech oraz dokonywanie wstępnej oceny umiejętności dziecka. Szczególną uwagę należy zwracać na rozwój umysłowy, ruchowy i emocjonalno – społeczny.

ROZWÓJ UMYSŁOWY

          U dziecka sześcioletniego spostrzeganie jest na początku mimowolne i niedokładne. A spostrzeganie analityczno – syntetyczne świadome i planowe, zaczyna się dopiero kształtować. Najważniejszy jest rozwój funkcji spostrzegania wzrokowego i słuchowego jako umiejętności bezpośrednio zaangażowanych w nauce czytania i pisania. Ważne jest więc zbadanie czy dziecko sześcioletnie ma opanowaną umiejętność analizowania i syntezowania.

Tak więc dziecko takie powinno umieć:

1.     Różnicować słuchowo proste zestawy dźwięków oraz proste układy rytmiczne, np. rozpoznawać dźwięki zza okna, z taśmy magnetofonowej, odtwarzać rytm, wystukiwać według podanego układu przestrzennego.

2.     Poprawnie różnicować pojedyncze głoski, min. rozpoznawać nazwy obrazka na podstawie pierwszej głoski, wymieniać wyrazy rozpoczynające się na podaną głoskę.

3.     Umieć wyodrębnić w słowie głoski i sylaby.

4.     Umieć łączyć głoski w sylaby i sylaby w wyrazy.

5.     Prawidłowo różnicować kształty, min. dobierać w pary jednakowe obrazki.

6.     Odtwarzać poprawnie wzór z pojedynczych elementów.

7.     Umieć poprawnie odwzorowywać układy geometryczne: szlaczki, wzorki itp.

8.     Ujmować przedmiot lub kształt graficzny jako całość z jednoczesnym wyodrębnianiem w nim elementów składowych.

9.     Mieć ukształtowaną wzrokową orientację kierunkową położenia przedmiotów oraz utrwaloną orientację w schemacie własnego ciała.

W szóstym roku życia dominuje myślenie oparte na konkretnym materiale spostrzeżeniowym. Myślenie abstrakcyjne zaczyna się dopiero kształtować. Przejście pomiędzy tymi etapami myślenia ma charakter płynny. Od pewnego momentu nie tylko konkretne bodźce powodują powstanie określonych procesów psychicznych. Dziecko na tym etapie powinno umieć wyodrębniać istotne właściwości przedmiotów, to znaczy powinny wystąpić początki uogólniania i tworzenia pojęć. Dzieci o mniejszych wiadomościach i ubogich doświadczeniach (w wyniku zaniedbania środowiskowego) będą definiować pojęcia przy zastosowaniu definicji użytkowych, np. nóż służy do krojenia lub definicji opisowych, np. żołnierz ma mundur, czapkę z orzełkiem i karabin.

Wiele dzieci sześcioletnich posiada już zdolność do tworzenia definicji nadrzędnych (pies, kot i mysz to zwierzątka). Dzieci w tym wieku powinny już posiąść umiejętność spostrzegania podobieństw. Na pytanie: „Dlaczego kot i mysz są do siebie podobne?” odpowiedzieć już powinny „Bo mają cztery łapy, sierść, ogon i są zwierzętami”. Dzieci mniej sprawne w myśleniu odpowiedzą „Kot i mysz nie są podobne, bo kot goni mysz”. Dziecko opowiadając obrazek nie powinno ograniczać się do wymienienia osób i przedmiotów, powinno już umieć opowiadać, łączyć zdania w logiczną całość.

W tym wieku zaczyna się kształtować pamięć dowolna, to znaczy świadoma chęć zapamiętania i przypominania. Typowa dla tego wieku jest pamięć mechaniczna, dzieci bardzo szybko zapamiętują tekst rytmiczny i rymowany.

Bardzo ważną rolę odgrywa też uwaga. Jest to proces psychiczny, który polega na umiejętności koncentrowania świadomości jednostki na określonych przedmiotach lub zjawiskach otaczającego świata. Współtowarzyszy ona wszystkim procesom. Bez koncentracji uwagi nie byłoby dokładnego spostrzegania, zapamiętywania, pełnych wyobrażeń czy nieprzerwanego toku myślenia.

ROZWÓJ RUCHOWY

          Rozwój ruchowy jest uzależniony od prawidłowego rozwoju fizycznego, a więc od właściwego ukształtowania kośćca i mięśni, prawidłowego rozwoju narządów wewnętrznych i układu nerwowego oraz od dobrej sprawności zmysłów (wzroku i słuchu). Ruchy dziecka sześcioletniego są celowe, skoordynowane i dostosowane do rodzaju czynności. Potrafi wykonywać złożone zadania, zachowując właściwą szybkość i precyzję ruchów. Powinno mieć już wykształconą orientację kierunkową i przestrzenną (w odniesieniu do położenia własnego ciała). W zakresie sprawności manualnej ocenia się najczęściej szybkość, precyzję i dokładność ruchów rąk. Dziecko sześcioletnie trzyma prawidłowo ołówek i inne przedmioty, np. nożyczki oraz wykazuje dobrą koordynację ruchów rąk przy optymalnym napięciu mięśniowym. Ręka i palce potrafią dostosować się do rodzaju wykonywanych czynności, materiału i narzędzi. Różnice w rozwoju ruchowym uzależnione są od płci. Chłopcy biegają, grają w piłkę, pokonują różnego rodzaju przeszkody, zaś dziewczynki bawiąc się lalkami, mebelkami mają ograniczoną przestrzeń zabawową a tym samym mniej ruchu. Toteż dziewczynki wykazują mniejszą sprawność ruchową. Rodzice dziewcząt powinni dbać i rozwijać sprawność ruchową swych córek, aby w momencie pójścia do szkoły nie odbiegały w rażący sposób od sprawności ruchowej chłopców. Jeśli jednak rodzice zauważą niechęć dziecka do zabawy, będzie ono przysiadało w czasie zabawy, niechętnie biegało z rówieśnikami wówczas jest to sygnał, aby udać się z dzieckiem do lekarza.

ROZWÓJ  EMOCJONALNO – SPOŁECZNY

          Ważnym elementem powodzenia szkolnego dzieci sześcioletnich jest rozwój emocjonalno – społeczny. Reakcje dziecka w tym wieku są bezpośrednie, niejednokrotnie gwałtowne, często nieadekwatne do bodźca. Jego uczucia dopiero zaczynają nabierać charakteru społecznego. Obserwujemy początki takich reakcji, jak: współczucie, wdzięczność itp.

W zakresie rozwoju społecznego dziecko sześcioletnie chętnie współdziała w grupie rówieśników, umie już podporządkować się regułom zabawy i poleceniom słownym. Zaczyna przejawiać zainteresowania szkolne i poczucie obowiązku.

          Podstawową formą aktywności dziecka jest zabawa. Zabawy można organizować w domu, na działce, w ogrodzie, w sadzie, w lesie, na wycieczce. Warto wykorzystywać wspólnie spędzany czas do poduczenia swego malucha. W czasie spaceru do ZOO można ćwiczyć spostrzegawczość dziecka, myślenie oraz pamięć. Idąc do lasu może przeliczać drzewa, zwierzęta itp. Dziecko można prowokować do rozmów tematycznych, do swobodnego wypowiadania swoich pragnień i upodobań.  Im więcej takich ćwiczeń zorganizujemy swoim maluchom, z tym większą łatwością będą się one w szkole uczyły czytania, pisania i liczenia.

Dziecko rozpoczynając naukę w nauczaniu zintegrowanym będzie często uczyło się poprzez zabawę, dlatego w domu powinno się jeszcze bawić zabawkami.

U dzieci, które mają trudności w wymienionych dziedzinach wykonuje się badania w poradni psychologiczno – pedagogicznej. Badania te mają na celu dokładne określenie rodzaju i stopnia ewentualnych opóźnień bądź zaburzeń rozwojowych dziecka oraz ustalenie i omówienie z rodzicami i nauczycielami toku odpowiednich poczynań korekcyjno – wyrównawczych. Dla niektórych dzieci okres między szóstym a siódmym rokiem życia jest zbyt krótki, aby wyrównać braki rozwojowe.

          Nie wszystkie dzieci rozwijają się w jednakowym tempie. Niektóre  nadrabiają braki w ciągu następnego roku szkolnego, dlatego często ważne jest odroczenie takiego dziecka z obowiązku szkolnego. W przekonaniu wielu rodziców odroczenie takie odbierane jest jako krzywdzenie dziecka. Kierując się często fałszywą ambicją, nie wyrażają zgody na odroczenie obowiązku szkolnego. Prognozy nauczyciela i psychologa zazwyczaj potwierdzają się i dzieci „na siłę” posyłane do szkoły z zasady nie radzą sobie z nauką. Poza bardzo słabymi ocenami mają również wiele problemów natury emocjonalnej i szybko przestają lubić szkołę. Sporadycznie zdarza się, że po pierwszych niepowodzeniach rodzice proszą o odroczenie dziecka do „zerówki”, bo nie chce chodzić do szkoły, w nocy często się zrywa i krzyczy, rano ma bóle głowy i brzucha, a nawet torsje.

Dlatego ważne jest, aby fakt odroczenia dziecku obowiązku szkolnego rodzice traktowali jako udzielaną mu pomoc, a nie uciążliwą szykanę.

Przed rozpoczęciem roku szkolnego dziecko nie powinno być straszone szkołą ani przeciążane obowiązkami szkolnymi. Dotyczy to zwłaszcza zbyt ambitnych rodziców, którzy organizują dla swojej pociechy wiele dodatkowych zajęć, gdzie nie ma już czasu na zwykłą zabawę.

Dziecko rozpoczynające naukę musi mieć również czas na odpoczynek i zabawę. Nie należy zabraniać mu się bawić i wyrzucać jego zabawek do śmieci. Nie należy go też wyręczać we wszystkim.